نگاهی به قیام ابومسلم و چگونگی تشکیل دولت عباسیان

در باب نهضت عباسیان و نقش ابومسلم در آن، تاکنون مطالب بسیاری نوشته شده است که در غالب آنها افراط و تفریط هایی به چشم می خورد که حقیقت مطلب را از چشم پژوهشگر مخفی نگاه می دارد. چنانکه برخی حرکت ابومسلم را حرکتی ملی گرایانه در جهت استقلال ایران از یوغ هیأت حاکمه عربی و برخی دیگر آن را قیامی نشأت گرفته از تمایلات و احساسات شیعی مردم علیه بنی امیه قلمداد کرده‌اند. بعضی نهضت را از همه جهت مرهون فعالیت و استقامت شخص ابومسلم دانسته‌اند و برخی کلاً او را در این زمینه بی‌تاثیر دانسته اند. در باب شخصیت ابومسلم نیز چنان مختلف و گوناگون سخن به میان آمده که شناخت او را در قدم اول ناممکن جلوه می دهد. به هر ترتیب از آنجا که تحقیق در مسائل تاریخی خاصه آنجا که جنبه سیاسی پیدا کرده، پای قدرت های حاکمه به میان می‌آید، از پیچیدگی خاصی برخوردار است و دقت و ظرافت بسیاری را طلب می کند، ما در آنچه که نوشته ایم به هیچ وجه ادعای آن را نداریم که لُب مطلب و حقیقت وقایع را به دست آورده ایم؛ خیر. که معتقدیم این تنها گامی است و فتح بابی درباره آنچه که تا به حال از آن به درستی سخن به میان نیامده است. و امید آن داریم که صاحبنظران با تذکار لغزش هایی که بی گمان بدان دچار شده‌ایم ضمن تصحیح این بحث، در تکمیل آن ما را یاری نمایند.