فروشگاه

« لغت فرنگ و پارس » از نخستین فرهنگ های فارسی – فرنگی است كه 325 سال پیش، همزمان با سلطنت شاه سلیمان صفوی، در سال 1684 میلادی ( 1096 قمری)، در جهان آن روزگار، انتشار یافته است. چاپ این كتاب، در آمستردام به انجام رسیده و مبنای آن، زبان ایتالیایی است، اما بخش عمده آن را معادل ها و توضیحات فارسی تشكیل می دهد. لابروس این كار را در مدت اقامتش در سال های 1664 تا 1679 م در ایران و برخی سرزمین های اطراف، به انجام رساند. پس از بازگشت به اروپا، در سال 1680 ، ابتدا كوشید آن را در پاریس منتشر سازد كه موفق نشد. از این رو، چند سال بعد، در آمستردام، خود به چاپ آن همت گماشت. بدین منظور، برای مقدمات كار، اقدام به خرید حروف چاپ كرد. نوشته هایی كه در برخی نشریات و كتاب های فارسی زبان قدیم و جدید، درباره این كتاب آمده، نشان دهنده آشنایی صد ساله ایرانیان با این كتاب است.

فهرست توصیفی دستنوشتهای پزشکی دوره اسلامی در کتابخانه های ایران و جهان مشتمل بر 5 جلد و متن و 1 جلد نمایه که ضمن آن حدود 1400 نسخه خطی پزشکی موجود در کتابخانه های ایران و برخی کتابخانه های جهان که تا به حال شناسایی و فهرست شده اند به همراه کتابشناسی و نسخه شناسی تفصیلی به صورت الفبایی معرفی شده است. البته می دانیم که میزان موجودی آثار پزشکی دوره اسلامی در کتابخانه های جهان بی شک بیش از اینهاست، لذا بنا داریم به یاری خداوند متعال هر سال یک مجلد به عنوان تکمله بر این مجموعه بیفزاییم که مشتمل بر آثار  تازه معرفی شده یا نمونه های مشابه آثار موجود خواهد بود با نمایه های مختص هر جلد.

شبه قاره ی هند با همه ی سوابق زبانی و فرهنگی چندین هزارساله، از جهات متعدد با ایران کهن پیوند دیرینه ای داشته و این پیوند با ورود اسلام به این سرزمین در سده های گذشته دو چندان شده و بدانجا رسیده است که در دوره هایی بعد زبان فارسی به صورت زبان مشترک فرهنگی و ایران وهند درآمده است.

روابط شبه قاره ی هند با اعراب، ریشه در عهد سومریان دارد. در ایام باستان بین عربستان به ویژه بین حضرموت سند و سواحل مالابار روابط بازرگانی وجود داشت. نخستین تماس مسلمین با شبه قاره ی هند کمی پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) شروع شد. در زمان عمربن خطاب یک لشکر کشی دریایی برای تصرف سورات صورت گرفت. چهار سال بعد، نخستین هجوم مسلمین به سند آغاز گردید. گویند که پنج نفر از صحابه پیامبر(ص) برای تبلیغ اسلام وارد هند شدند، و همانها به احتمال زیاد ناقلان احادیث نبوی بوده اند. لیکن اسلامی شدن هند در سال 711 میلادی شروع شد و آن زمانی بود که محمد بن قاسم، سرزمین سند را تا ملتان تصرف کرد و بنیان حکومت مسلمین را که تا روزگار ما تداوم یافته در آنجا پی ریزی کرد.

قسمتی از مقدمه

کتاب گلشن محمود تذکره‌ای خانوادگی است در شرح احوال پسران فتحعلی‌شاه. مؤلف این کتاب محمود میرزا قاجار پسر پانزدهم فتحعلی‌شاه است که آن‌ را به تصریح خود در سال 1236 هـ.ق تألیف کرده است و شامل شرح حال و منتخب اشعار چهل و هشت نفر از پسران فتحعلی‌شاه که برادران مؤلف هستند و شش نفر از نوه‌های آن پادشاه و شرح حال دقیق و نسبتاً مفصلی از خود مؤلف است. همان‌طور که در شرح حال محمود میرزا خواهد آمد وی به سال 1214 متولد شده بنابراین در هنگام تألیف این تذکره 22 سال داشته است.

کتاب حاضر نیز یکی از آثار ارزندۀ دانشمندان ایرانی است که در زمینۀ تاریخ علم تألیف شده است. التذکرۀ فی احوال البزدرۀ کتابی است در شناخت بیماریهای باز که دانشمندی به نام علاء الدین کندی آن‌را حدود سال هفتصد هجری قمری به زبان عربی نوشته و محمدبن علی بن زاهد شوشتری آن‌را قبل از 1268 هجری قمری به فارسی ترجمه کرده است. علامۀ فقید شیخ آغا بزرگ طهرانی در الذریعه مرقوم فرموده‌اند: «التذکرۀ الکندیۀ لعلاء الدین الکندی علی بن المظفر بن ابراهیم بن عمر بن زید الدمشقی الاسکندرانی المعروف بالوداعی لانه کان کاتب ابن وداعۀ ولد 640 و توفی 716».

قرابادین مجموعه دستوراتی است که به معرفی داروهای نباتی، حیوانی، معدنی و روش ساخت و کاربرد داروهای گیاهی می‌پردازد، و یکی از مباحث پزشکی سنتی به شمار می‌آید. از جمله منابع مهم، در این زمینه، کتاب قرابادین کبیر است، و به ساخت داروهای مرکب در طب سنتی و گیاهی اختصاص دارد. کتاب مذکور توسط دکتر مسعود غلامیه تصحیح شده، و از سوی انتشارات سفیراردهال به چاپ رسیده است.

اكنون جلد هفتم این كتاب بر اساس پیكربندی نسخه چاپی تصحیح شده در دسترس ماست، و بر حسب تقسیم بندی ابن‌النفیس در حقیقت: فن سوم از جزء دوم كتاب سوم الشامل می­باشد، و ما همچنان همراه با ابن‌النفیس به بحث در زمینه غذاهای دارویی و داروهای مفرده، ادامه می‌دهیم و هنوز بخش­های متعددی در این زمینه، پیش رو داریم. اما در خصوص داروهای مركب، كه در گذشته و حال بین پزشكان به نام «أقرباذین» معروف است، باید گفت كه ابن‌النفیس اشاره‌های متعددی به مجلدات آن نموده و بیان می‌كند كه بخشی از آن‌ها را ذكر كرده و بخش‌هایی را نیز در آینده ذكر خواهد نمود، اما متأسفانه از نسخه‌های خطی این مجلدات هیچ اثری در كتابخانه‌های مختلف جهان یافت نشده است. كتاب «ت» مشتمل بر هشت مقاله در خصوص أدویه و أغذیه معروف و همچنین یك خاتمه در خصوص أدویه مجهوله و غیر مشهور است، و در این جلد نیز ابن‌النفیس به همان روش پیشین خود ادامه داده، و مقالات را به فصول مختلف تقسیم كرده و در این فصول به طبیعت دارو، و تأثیر آن بر اندام‌های مختلف بشری پرداخته است…

كتاب «كمال الفرحة فی دفع السموم و حفظ الصحة» يكی از كتاب های طبی اواخر قرن نهم هجری است كه توسط طبيب مصری شمس‌الدين محمد‌بن عبدالوهاب‌بن صدقة‌ القوصونی متوفای سال 917 نگاشته شده است. خاندان قوصونی يكی از خاندان های معروف در مصر است كه اطبای بزرگی از اين خاندان برخاسته‌اند، و پنج تن از اين پزشكان، تأليفاتی از خود برجای گذاشته‌اند، كه متأسفانه تا كنون عنايت و توجه چندانی به نوشته های برجای مانده از آن‌ها نشده است. كتاب «كمال الفرحة» مشتمل بر ده باب است و به مباحث مربوط به امور جنسی می پردازد و سعی ‌می‌كند به زبانی ساده، توصيه‌هایی طبی در اين زمينه ارائه نموده، و غذاها و داروهایی مختلف برای درمان مشكلات مذکور مطرح نمايد كه شامل غذاهای سودمند و نوشيدنی‌های مفيد و داروهای مفرده و مركب، و معجون ها و حبوب يا قرص ها و روغن ها و مرهم های مناسب برای چنین بيماری‌هايی است.

این کتاب یکی از کتاب‌های طب سنتی است که در قرن پنجم قمری در مصر به رشته تحریر درآمده و نویسنده این کتاب یکی از دانشمندان مسلمان اندلسی است که تالیفاتی در طب، ریاضیات، منطق، موسیقی، و علم فدک داشته است. و در این کتاب به بحث درباره داروهای مفرده می‌پردازد. نویسنده داروها را بر حسب خواص آنها دسته بندی کرده و به خوانند معرفی می‌کند مثلا در باب اول داروهای تصفیه‌کننده خون را بر می‌شمارد و به ترتیب درباره عناب، خیار شنبر و… سخن می‌گوید و در باب دوم درباره داروهای مسهل بلغم سخن گفته است. این کتاب در بر دارنده بیست باب است.

این کتاب یکی از مفصل ترین و مشهورترین کتاب موجود در توصیف ادویه است اعم از حیوانی و نباتی و معدنی و از ویژگی های قابل ذکر این کتاب میتوان به ضبط دقیق اعراب اسامی ادویه اشاره کرد و بیان اسامی مختلف دارو به زبان ها و حتی گویش های مختلف محلی و همچنین بیان دقیق ماهیت و یا به عبارت دیگر ریخت شناسی داروها و نقد و تصحیح نظرات دانشمندان متقدم را از ویژگی دیگر این کتاب میتوان ذکر کرد. اهمیت و جایگاه ویژه این کتاب تا به حدی است که امروزه امر داروشناسی بدون مراجعه به این کتاب ارزشمند کاری ناقص و ابتر می‌نماید.

فهرست کتاب مخزن الادویه — جلد اول
فهرست کتاب مخزن الادویه — جلد دوم
فهرست کتاب مخزن الادویه . جلد سوم
فهرست کتاب مخزن الادویه — جلد چهارم